رويا به جاي استراتژي

منبع : روزنامه کیهان

گزارش ها نشان مي دهد كه سوريه ظرف ماه هاي آينده كانون تحولات مهمي خواهد بود. ظرف دو هفته اخير خبرهاي متنوع و قابل تاملي درباره روابط سوريه و رژيم صهيونيستي منتشر شده كه اگرچه هنوز نمي توان يك تحليل نهايي درباره آنها به دست داد اما دست كم حاوي اين پيام صريح است كه برخي معادلات در كرانه مديترانه در حال جابجا شدن است و ايران بايد به دقت اين روند را در چارچوب منافع و امنيت ملي خود زير نظر بگيرد.

فشار به سوريه براي واداشتن آن به بازتعريف نقش خود در خاورميانه بدون شك يك سناريوي چند پرده اي است كه ما فعلا در نقطه آغاز آن قرار داريم. اجراي پرده اول از اين سناريو را ابتداي اين هفته امريكايي ها بر عهده گرفتند و بعد بلافاصله اسراييل هم نقش آفريني خود را آغاز كرد. شنبه گذشته در اقدامي كه ظاهرا حتي براي نمايندگان كنگره امريكا هم غير منتظره بوده است مايكل هايدن رييس سيا و استفن هادلي مشاور امنيت ملي جرج بوش با حضور در كنگره تعدادي فيلم ويديويي كه ادعا مي شد مربوط به تاسيسات مرتبط با برنامه ساخت سلاح هسته اي در سوريه است به نمايش گذاشتند. اين تصاوير آنگونه كه منابع امريكايي خود اعلام كرده اند توسط اسراييل در اختيار آنها قرار داده شده و مربوط به همان تاسيساتي است كه شهريور ماه سال گذشته توسط دو فروند هواپيماي اسراييلي در منطقه «ديرالزور» نزديك مرز سوريه و تركيه مورد حمله قرار گرفت و منهدم شد. اين دو مقام امنيتي امريكا در گزارش خود ادعا كردند تاسيسات منهدم شده سوري به مركز يانگ پيون كره شمالي كه شامل يك راكتور براي توليد پلوتونيوم لازم براي سلاح هسته اي است شباهت فراوان دارد و حتي رد يك دانشمند هسته اي كره شمالي را هم در آن گرفته اند! اگرچه سوري ها بلافاصله اين اتهامات را رد و آن را با نمايشي كه امريكا در سال 2003 درباره عراق به راه انداخت مقايسه كردند، اما از همان روز اول پيدا بود كه امريكايي ها قصد دارند براي دستيابي به « هدفي كلان تر» فايل برنامه هسته اي سوريه را بازنگهدارند و هرچه مي توانند بر حساسيت آن اضافه كنند.

وقتي اسراييلي ها بازي خود را آغاز كردند «هدف كلان» امريكا از گشودن فاز جديد فشار به سوريه آشكارتر شد. بشار اسد، رئيس جمهور سوريه روز پنجشنبه خبر از دريافت پيامي از جانب صهيونيست ها داد كه درآن تاكيد كرده اند حاضر به خروج از بلندي هاي جولان در ازاي «صلح» هستند. اسد گفت اين پيام را از طريق رجب طيب اردوغان نخست وزير تركيه دريافت كرده است. به دنبال اين سخنان دفتر نخست وزير اسرائيل هم كه با پرسش هاي پي در پي رسانه اي مواجه شده بود حاضر به تكذيب اين خبر نشد و تنها گفت كه واكنشي نسبت به آن نشان نمي دهد. اگرچه مراجعه به منابع رسمي به جز يك اظهار نظر قديمي از جانب ايهود اولمرت كه گفته بود «به بشار اسد احترام مي گذارد و آماده است تا با وي درباره صلح مذاكره كند» چيزي در اختيار نمي گذاشت ولي رسانه هاي اسراييلي گويي مترصد اين فرصت باشند به يكباره انبوهي از اخبار و اطلاعات ظاهرا پس پرده را بيرون ريختند. روزنامه يديعوت آحارنوت در اين باره نوشت موضوع سابقه اي دراز دارد و اسراييل و سوريه بيش از يك سال و نيم است كه در حال گفت وگوي محرمانه با يكديگر هستند و حالا هم اگر بحثي هست فقط در اين باره است كه سوري ها مي خواهند اين گفت و گو ها را علني كنند اما اسراييل همچنان متمايل به مذاكرات مخفيانه است. در بخشي از مقاله اين روزنامه آمده است: «اسراييل و سوريه اكنون يك سال و نيم است كه تبادل پيام هاي خود را پس از روي كار آمدن ايهود باراك بعنوان وزير دفاع اسراييل در تابستان گذشته آغاز كرده اند. مقامات اسراييل در پيام هاي خود آورده اند كه آيا اسد آمادگي صلح با اسراييل و منزوي ساختن حماس و همچنين جلوگيري از ارسال سلاح به اين جنبش را دارد؟ و آيا سوريه آمادگي دارد تا در ازاي عقب نشيني كامل اسراييل از بلندي هاي جولان، روابط خود با حزب الله را سرد و از انتقال سلاح و مهمات به آن حزب خودداري كند؟ بويژه آنكه پس از انجام صلح در ارتباط با ايران چه رفتاري خواهد داشت؟ سوريه پرسش هاي اسراييل را شرط تلقي كرده نه آگاهي يافتن از موضع دمشق در حالي كه پيشنهاد سوريه عقب نشيني كامل اسراييل از جولان در ازاي پيمان صلح كامل است». به اين ترتيب آشكار شد كه الگوي مذاكراتي چماق و هويج در مقابل سوريه هم فعال شده است. از يك سو تلاش براي متهم كردن سوريه به تلاش براي دستيابي به سلاح هاي كشتار جمعي و به دنبال آن، پرونده سازي امنيتي براي سوريه و حتي تهديد به تكرار حمله اي كه تابستان گذشته انجام شد در ابعاد وسيع تر، و از سوي ديگر پيش نهادن هويج صلح در برابر سوريه البته مشروط به انواعي از شروط. اين فضا را چگونه بايد فهميد؟

از منظر اسراييلي موضوع ساده است. جنگ سال 2006 و بعد از آن نقش آفريني ايران و سوريه در صحنه لبنان كه به ناكامي هاي وسيع سياسي براي غرب انجاميده و در مرحله بعد قدرت يابي روزافزون حزب الله و حماس درست بيخ گوش اسراييل، به طور كاملا طبيعي اسراييلي ها را به فكر انداخته كه براي گريز از اضمحلال حتمي به هر شكل ممكن بايد محور استراتژيك ايران، سوريه، حزب الله و حماس را فشل كنند. اسراييل و امريكا اكنون خود را از هرگونه مواجهه مستقيم با ايران ناتوان مي بينند. در مقابل حزب الله هم رعب ايجاد شده در جنگ 33 روزه همچنان سدي بزرگ بر سر راه هرگونه ماجراجويي جديد است. پس براي از كار انداختن آن محور استراتژيك راهي نمي ماند الا اينكه حلقه سوريه را هدف بگيرند و براي حذف آن تلاش كنند. اسراييلي ها گمان مي كنند اگر بتوانند سوريه را اغوا كنند و از همراهي با ايران و حزب الله بازدارند آن وقت پل ازتباطي ايران با مرزهاي سرزمين هاي اشغالي را قطع كرده اند و در نتيجه هم راحت تر مي توانند حساب خود را با حزب الله و حماس -كه آن وقت ديگر به خيال آنها بي پشتوانه شده اند- تصفيه كنند و هم با قطع بازوهاي منطقه اي ايران، امكان اعمال فشارهاي موثرتري را بر آن فراهم آورند. ظاهر نقشه اسراييلي ها بي عيب است اما فقط يك اشتباه ساده در آن وجود دارد و آن هم اين است كه آنها سوريه را -مثل خيلي چيزهاي ديگر- درست نشناخته اند.
نگاه از منظر سوري به مسئله، موضوع را روشن تر مي كند. سوري ها اگرچه هنوز نتوانسته اند افكار عمومي دنياي اسلام را درباره دو موضوع ترور شهيد عماد مغنيه در دمشق و مذاكرات پنهاني طولاني مدت با اسراييل را متقاعد كنند، اما در اين هيچ ترديدي نيست كه سوريه در تشخيص منافع استراتژيك خود در سطح كلان خطا نمي كند و ايران و لبنان براي آن اهميتي بسيار بيشتر از جولان دارند. بدون شك محاسبه هاي سوريه دقيق تر از آن است كه حاضر باشد برتري هاي استراتژيك و امكانات بازدارندگي ناشي از ارتباط با ايران، حزب الله، حماس و جهاد را به چند تپه بفروشد. ضمن اينكه از همين حالا در اين هيچ ترديدي نيست كه اسراييلي ها به اين زودي ها درباره جولان حتي به طور جدي وارد مذاكره هم نخواهند شد چه رسد به اينكه فرايند واگذاري آن به سوريه را آغاز كنند.
به همين دليل مي توان گفت اگرچه اسراييل و امريكا اكنون در حال امتحان كردن آخرين راه پيش روي خود است اما تنوع امكانات ايران اسلامي همچنان خطاهاي بزرگي را وارد محاسبه هاي آنها مي كند و تا زماني كه واقع بيني جاي رويا پردازي را نگيرد هيچ چيز تغيير نخواهد كرد.
مهدي محمدي